Jacek Krzemiński | 19.05.2021

Polski Ład zdemoluje finanse samorządów?

Zapowiedziane przez rząd – w ramach Polskiego Ładu – zmiany w podatku PIT bardzo mocno odczują samorządy lokalne. W jaki sposób? Jednym z głównych źródeł dochodów samorządów w Polsce jest udział w podatku PIT (to znaczy, że część wpływów z tego podatku trafia do kas samorządów). Tymczasem w ramach Polskiego Ładu rząd zamierza – w odniesieniu do podatku PIT – radykalnie podnieść kwotę wolną od podatku, a także zwiększyć (z 85 do 120 tys. zł) próg drugiej, wyższej stawki PIT. To jednak oznacza, że wpływy z tego podatku bardzo się obniżą – w ocenie Ministerstwa Finansów o 20-22 mld zł rocznie, a połowa tego ubytku przypadnie na samorządy lokalne.

Według Związku Miast Polskich taki ubytek w dochodach z PIT spowodowałby, że 1/3 samorządów od razu straciłaby płynność finansową. Rząd zapowiedział wprawdzie, że zrekompensuje zmniejszone wpływy z PIT samorządom adresowaną do nich subwencją inwestycyjną. Samorządowcy patrzą jednak na ten pomysł krytycznie i z dystanem.

– Jeśli ta subwencja ma tak samo rekompensować te straty, jak środki drugiego i trzeciego naboru Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych, to jestem pełen obaw – powiedział w rozmowie z serwisem Samorzad.pap.pl Leszek Świętalski, sekretarz Związku Gmin Wiejskich RP. – Nasze dotychczasowe doświadczenie jest podszyte obawą i nieufnością. My po prostu wiele razy zawiedliśmy się, wmanewrowano nas w różne rzeczy.

Warto w tym kontekście przytoczyć także stanowisko władz Związku Miast Polskich: „Zapowiadana subwencja inwestycyjna, której założenia przedstawił wiosną 2020 roku Związek Miast Polskich, miała być dodatkowym dochodem jednostek samorządów terytorialnego (JST), opartym na założeniu częściowego „zwrotu” JST podatku VAT, płaconego przez nie przy finansowaniu inwestycji”. Subwencja ta w żadnym wypadku nie może zastąpić rekompensaty ubytku w PIT. Jedyną możliwą formą rekompensaty jest odpowiedni wzrost udziałów JST we wpływach z podatku PIT”.

Poniżej zamieszczamy pełną treść stanowiska Związku Miast Polskich (ZMP) w tej sprawie oraz list przedstawicieli sześciu największych organizacji samorządowych w Polsce do premiera Morawieckiego:

Stanowisko zarządu ZMP:

„Obradujący w dniu 18 maja br. Zarząd Związku Miast Polskich zapoznał się z opublikowanymi założeniami programu koalicji rządzącej pod nazwą „Polski ład”, który w znacznym stopniu powoduje zmiany w systemie podatku PIT, stanowiącym podstawowy dochód własny gmin, w tym zwłaszcza miast. Na konferencji prasowej przedstawiciele Ministerstwa Finansów oszacowali, że skutki zmian w podatku PIT wyniosą 20-22 mld zł rocznie, z czego połowa dotyczyć będzie jednostek samorządu terytorialnego. W dostępnych publikacjach nie ma wszystkich informacji, które umożliwiłyby przeprowadzenie dokładnych obliczeń, dlatego – wspólnie z innymi organizacjami samorządowymi – zwracamy się do rządu o podanie konkretnych danych, dotyczących potencjalnych skutków finansowych dla JST (w załączeniu).

Gdyby przyjąć jako punkt wyjścia ww. informacje podane przez resort finansów, można wyliczyć, że taki ubytek wpływów z udziałów JST w podatku PIT spowoduje, iż 1/3 jednostek samorządu terytorialnego utraci od razu płynność finansową (ich nadwyżka operacyjna netto spadnie poniżej zera1 ), znaczna część pozostałych będzie miała kłopoty ze sfinansowaniem wydatków bieżących (przy obecnej dynamice kosztów pracy, cen energii, innych usług i materiałów itp.), a tylko nieliczne utrzymają niewielkie możliwości rozwoju (nadwyżka operacyjna netto JST, która w 2020 roku wyniosła 12 mld zł, spadnie do ok. 1-2 mld zł). Jednocześnie stanowczo sprzeciwiamy się dalszemu obniżaniu dochodów własnych JST. Jest to sprzeczne z podstawowymi zasadami polskich reform ustrojowych, w tym z zasadą subsydiarności, decentralizacji i samodzielności JST w decydowaniu o wykonywaniu swoich zadań i kształtowaniu rozwoju lokalnego i regionalnego.

Zapowiadana subwencja inwestycyjna, której założenia przedstawił wiosną 2020 roku Związek Miast Polskich, miała być dodatkowym dochodem JST, opartym na założeniu częściowego „zwrotu” JST podatku VAT, płaconego przez nie przy finansowaniu inwestycji. Subwencja ta w żadnym wypadku nie może zastąpić rekompensaty ubytku w PIT. Jedyną możliwą formą rekompensaty jest odpowiedni wzrost udziałów JST we wpływach z podatku PIT”.

List szefów sześciu największych organizacji samorządowych w Polsce (Związku Miast Polskich, Związku Gmin Wiejskich RP, Związku Powiatów Polskich, Związku Województw RP, Unii Metropolii Polskich i Unii Miasteczek Polskich) do premiera Morawieckiego:

„W sobotę, 15 maja, koalicja rządząca przedstawiła program reform pod nazwą Polski Ład, które – według szacunków przedstawionych w dniu 17 maja br. przez przedstawicieli resortu finansów – w zakresie udziałów we wpływach JST z podatku PIT spowodują kolejny ubytek, tym razem w kwocie 10-11 mld zł. Mając na uwadze, że udział w podatku od osób fizycznych stanowi dla jednostek samorządu terytorialnego największe źródło dochodów własnych, służące finansowaniu zadań związanych z oświatą, komunikacja publiczną, drogownictwem itp., w imieniu organizacji tworzących Stronę Samorządową Komisji Wspólnej Rządu i ST zwracamy się z prośbą o udzielenie następujących wyjaśnień:

1. Na jakim poziomie szacowany jest ubytek dochodów JST w skali roku (na przykładzie 2022 roku) z związku z nowymi propozycjami rozwiązań w zakresie opodatkowania PIT ? W szczególności prosimy o podanie skutków finansowych dla JST ogółem dla każdej z propozycji, to jest z tytułu: – powszechnego podniesienia kwoty wolnej od opodatkowania podatkiem PIT do wys. 30 tys. zł, – podwyższenia progu podatkowego z 85 tys. do 120 tys. zł, – wprowadzenia zerowego PIT dla osób pracujących po osiągnięciu wieku emerytalnego (do wysokości progu podatkowego), – wprowadzenia współczynnika korygującego (wyższe koszty uzyskania przychodu) dla osób zarabiających między 6 tys. zł a 10,5 tys. zł.

2. Na jakim poziomie szacowany jest wzrost dochodów JST w skali roku (na przykładzie 2022 roku) w związku z propozycją polegającą na całkowitej likwidacji możliwości odliczenia od podatku PIT składki na ubezpieczenie zdrowotne ?

3. Na jakim poziomie szacowana jest łączna (zbiorcza) zmiana dochodów JST w skali roku (na przykładzie 2022 roku) oraz do 2030 r. w związku z wszystkimi nowymi propozycjami rozwiązań w zakresie opodatkowania PIT? Jakie są w związku z tym szacunki zmian dla poszczególnych kategorii JST?

4. Prosimy o potwierdzenie informacji o konieczności zwiększenia udziału JST w PIT rekompensującego ubytek dochodów z PIT w celu zagwarantowania możliwości pełnego finansowania bieżących zadań własnych odpowiednio: z 10,3 pkt proc do 12,0 pkt proc. dla miast na prawach powiatu, z 8,1 pkt proc. do 9,1 pkt proc. dla gmin i z 2,2 pkt proc. do 2,5 pkt proc. dla powiatów oraz z 0,35 pkt proc. do 0,38 pkt proc. dla województw.

5. Prosimy o podanie, na jakim poziomie szacowana jest wielkość subwencji inwestycyjnych dla JST na 2022 r. i na lata do 2030 r. oraz wskazanie proponowanych sposobów jej rozdysponowania”.